Cúng giỗ là một trong những phong tục tập quán có từ ngàn đời nay của dân tộc Việt Nam ta. Là cách để con cháu có thể tưởng nhớ đến công lao sinh thành dưỡng dục của bậc Gia tiên, ông bà, cha mẹ.

Ý NGHĨA CỦA NGÀY CÚNG GIỖ GIA TIÊN, ÔNG BÀ, CHA MẸ

Mỗi lần nhắc đến ngày cúng giỗ, những gia đình Việt thường chuẩn bị mâm cơm lễ quả để dâng cúng ông bà tổ tiên. Cúng Gia tiên là một trong những nét đẹp tâm linh của người Việt Nam ta thể hiện sự thương tiếc cũng như lòng thành kính của người đang sống với người đã khuất.

Theo văn hóa người xưa, hàng năm vào ngày mất của người thân trong gia đình, người nhà sẽ làm đám giỗ như một cách tưởng nhớ đến người đã khuất. Ngày cúng giỗ cũng được gọi với một cái tên khác là ngày đoàn kết, bởi trong ngày này, tất cả mọi người sẽ quay quần bên nhau từ già đến trẻ, từ anh em đến cô dì chú bác trở về và cùng nhau làm lễ cúng giỗ dâng hương đến tổ tiên, thắt chặt tình đoàn kết dòng tộc.

Tùy vào hoàn cảnh từng gia đình mà sẽ có cách cúng khác nhau. Với những gia đình có điều kiện thì cỗ giỗ của họ thường rất lớn, ngoài mời người thân họ hàng còn có hàng xóm đến tham dự. Còn với những gia đình bình thường thì chỉ cần chuẩn bị một mâm cơm cùng với món ăn bình dị và vài nén nhang sạch để thể hiện tấm lòng thành của họ đối với ông bà tổ tiên.

LỄ QUAN TRỌNG CẦN CHÚ Ý TRONG NHỮNG NGÀY CÚNG GIỖ

Trong một kì giỗ, người ta thường tiến hành hai lễ quan trọng là lễ Tiên Thường và lễ Chính Kỵ.

1) Lễ Tiên Thường

Còn được gọi là ngày cúng Cáo giỗ, cúng trước ngày người quá cố qua đời. Trong ngày này, con cháu trong nhà sẽ làm lễ dâng hương mời với những người đã khuất hôm sau về hưởng giỗ. Đồng thời cũng là ngày xin phép Thổ Công Thổ Địa cho phép các vong hồn trở về cùng con cháu. Vào những ngày Cáo giỗ, những người trong gia đình sẽ ra phần mộ người đã khuất để làm lễ, vừa là thăm viếng sửa sang phần mộ, vừa là để dâng hương mời trực tiếp vong linh người thân, cáo thỉnh thần linh thổ địa cai quản phần đất mộ, cho phép vong linh thân nhân về hưởng giỗ.

“ Tiên Thường” có nghĩa là nếm trước. Từ xưa, ý nghĩa lễ Tiên Thường chính là để con cháu sắm sửa một ít lễ vật để dâng cúng cho gia tiên nếm trước và thường được cúng vào buổi chiều ngày hôm trước. Ngày nay, các gia đình thường lau dọn bàn thờ vào sáng sớm, bày biện mâm lễ để chuẩn bị cho việc cúng bái dâng hương vào buổi chiều. Khi mà nhịp sống hiện đại đang trở nên nhộn nhịp, lễ Tiên Thường được tổ chức giản dị đi nhiều. Trên bàn thờ chủ yếu bày biện mâm hoa trái, hương nhang, trầu cau, rượu nước và một số vật phẩm chay tịnh như oản, xôi chè... Trong lễ Tiên Thường của ngày cúng giỗ, chủ lễ phải cúi xin khẩn có Linh thần Thổ Địa trước, rồi mới khấn xin Gia Tiên. Và sau khi dâng lễ, bàn thờ phải duy trì đèn nhang hương khói cho đến hết lễ Chính Kỵ.

Lễ Tiên Thường chỉ được áp dụng đối với Giỗ Trọng tức giỗ của những người anh em họ hàng trên hoặc ngang hàng trưởng gia như cụ, kỵ, ông bà, bố mẹ, anh chị em…

2) Lễ Chính Kỵ

Còn được gọi là Chính giỗ, là ngày mất của người quá cố. Theo quan niệm xưa, trong ngày này trên bàn thờ phải có bát cơm úp và một quả trứng luộc kèm gia vị. Ý nghĩa của việc này là thể hiện sợi dây tình cảm của người đang sống đối với người đã mất bằng lòng kính trọng và tiếc thương. Theo học thuyết Âm Dương, ở bát úp, phần chìm dưới thuộc Âm, phần nổi trên thuộc Dương. Tương tự với quả trứng luộc cũng vậy, lòng đỏ bên trong thuộc Âm, lòng trắng bên ngoài thuộc Dương. Ngoài ra, quả trứng còn mang ý nghĩa mầm sống, thể hiện nguyện ý con cháu sẽ mãi tiếp tục kế thừa, nối dõi và phát triển, luôn luôn ghi nhớ công ơn sinh thành của ông bà, tổ tiên.

Tùy thuộc vào hoàn cảnh mỗi gia đình mà lễ Chính Kỵ sẽ tổ chức linh đình hay giản dị. Việc thắp hướng cúng khấn phải là từ tâm, từ lòng thành kính của con cháu đối với những người đã khuất. Việc cúng bái và dâng hương phải được thực hiện chỉnh tề, có phép tắc. Khác với lễ Tiên Thường, trong lễ Chính Kỵ, gia chủ cần phải khấn mời vong linh người được hưởng giỗ trước, tiếp theo đến mời Gia Tiên nội ngoại từ bậc cao nhất đến bậc thấp nhất, sau đó mới cáo thỉnh Gia thần về hưởng lễ.

Khách đến dự lễ thì đặt đồ lễ lên bàn thờ, thắp hương nén hương và vái 3 lần, sau đó đọc văn khấn, tiếp đến vái thêm 4 lần nữa. Sau khi hết 3 tuần hương, gia chủ chỉ cần đứng trước bàn thờ vái 3 lần để tạ lễ rồi lấy đồ đem đi hóa. Sau khi hạ lễ, gia chủ mời khách khứa và mọi người thụ lễ.

Lễ Chính Kỵ phải cúng vào buổi sáng của ngày mất người đã khuất. Tuy nhiên, do hoàn cảnh thời gian và điều kiện của nhiều gia đình nên có khi ngày cúng giỗ được thực hiện sớm một hai ngày hoặc cúng vào buổi chiều để con cháu trong nhà có thể tập trung đông đủ. Vào sáng ngày Chính giỗ, người ta chỉ thắp hương để tưởng nhớ ngưới đã khuất và yết cáo Tổ Tiên, Thần Phật.

(Theo Thọ Mai Gia Lễ)

 

Đã Xem: 6

Keywords: